Beton als ruggengraat en esthetische troef: een woning in Sint-Niklaas

Interview met architect Jao Smet

Wat maakt dit project zo bijzonder?

Op het eerste gezicht lijkt de woning bescheiden in omvang, maar schijn bedriegt. Rekening houdend met het hoogteverschil van 1m80 tussen straat en tuin, werd een ontwerp gecreëerd waarbij de leefruimtes, slaapkamers en zelfs het zwembad strategisch gepositioneerd zijn. De woning staat haaks op de straat, en in plaats van breed uitgesmeerd te worden, zoals veel woningen in de buurt, werd gekozen voor een compact, gelaagd volume.

Eén van de meest verrassende elementen? Het zwembad van 25 meter, dat volledig ondergronds werd geïntegreerd. “Het is meer dan een functionele toevoeging; het vormt letterlijk en figuurlijk de fundering van de woning. Dankzij een slimme cour anglaise (een verdiept terras) voelt de zwemruimte niet afgesloten, maar juist elegant verbonden met de tuin en het daglicht”, legt architect Jao Smet uit.

Waarom koos u voor beton?

Beton was bij deze woning geen lichtzinnige keuze, het was de logische en esthetische oplossing voor verschillende uitdagingen:

“Het bouwmateriaal bood structurele sterkte en een grote vormvrijheid. Met een fundering op 5 meter diepte en een ondergronds zwembad was ook waterdichtheid cruciaal. Het beton kan eenvoudig weerstaan aan de diverse belastingen die erop inwerken.”

Thermische inertie speelde daarbij een belangrijke rol. De massa van beton helpt om warmte vast te houden in de winter en koel te blijven in de zomer, wat bijdraagt aan de energiezuinigheid van de woning en een aangenaam binnenklimaat doorheen het jaar.

Maar ook de esthetische kracht van beton is niet te onderschatten. In plaats van het materiaal te verbergen, bleef het op een doordachte manier zichtbaar. Verschillende afwerkingen, van ruw bekist beton tot prefab elementen, zorgen voor een spannend contrast tussen gladde en ruwe structuren.

Hoe draagt beton bij aan de uitstraling van de woning?

De architect koos ervoor om beton als eindafwerking te gebruiken, zowel binnen als buiten. Dit geeft de woning een robuust karakter, zonder daarom kil aan te voelen.

“Textuurmatten in de bekisting werden gebruikt om het beton een prismatische textuur te geven. Dit verhoogt niet alleen de akoestische kwaliteit van de ruimtes, maar voegt ook een subtiele tactiele dimensie toe”, aldus architect Jao Smet.

De combinatie van beton met andere materialen, zoals de bruinrode gevelsteen en een terrazzovloer, zorgt voor een evenwicht tussen brutaliteit en warmte. De lichthappers spelen met de inval van natuurlijk licht en zorgen ervoor dat de betonnen structuren nooit massief of donker aanvoelen.

Welke trends in beton zien we hier terug?

Architect Jao Smet is een liefhebber van brutalistische architectuur, waarin beton op een eerlijke en expressieve manier wordt gebruikt. Maar is beton nog steeds een trend? “Beton krijgt steeds vaker kritiek vanwege de CO₂-uitstoot, maar er wordt hard gewerkt aan innovatieve oplossingen zoals duurzamer cement en circulair beton”, aldus Smet.

“Een andere opvallende trend is de terugkeer naar prefab elementen, die tijd en materiaal besparen. Toch blijft in dit project ter plaatse gestort beton de beste keuze, vanwege de complexe en organische vormen die enkel met op maat gemaakte bekistingstechnieken mogelijk zijn.”

Hoe ging de integratie met andere materialen?

“In dit project werd bewust gekozen voor een evenwichtig materialenpalet van vier kernmaterialen.  Naast beton, kozen we ook voor gevelsteen en baksteen, zowel binnen als buiten, met een speelse variatie in voegdieptes. Soms werd het metselwerk uitpuilend uitgevoerd om schaduw en textuur te manipuleren, wat het robuuste karakter van de woning versterkt”, vertelt Jao Smet.

“Als derde materiaal integreerden we terrazzo, dat qua kleur perfect aansluit bij de overige materialen en zorgt voor een subtiele continuïteit in het interieur. Als laatste voegt lariks fineer warmte en een natuurlijke touche toe, zonder afbreuk te doen aan de brutalistische uitstraling van de woning.”

Ondanks de stevige, uitgesproken materialen voelt de woning niet kil aan. De gekozen texturen en afwerkingen creëren vanzelf een huiselijke sfeer, zonder nood aan extra decoratieve elementen. “We wilden het gebouw puur houden, zonder overbodige aankleding, de materialen spreken voor zich. Dit ontwerp vertrekt vanuit de kracht van echte, authentieke materialen: beton, steen, hout en terrazzo. Fake materialen zijn veel moeilijker te combineren. Hier draait alles om echtheid.”

Wat waren de grootste uitdagingen?

Werken met beton brengt altijd technische en bouwkundige uitdagingen met zich mee. In dit project waren de grootste obstakels de ondergrondse constructie en de watervoerende kleilagen in de grond, maar ook op vlak van de planning en uitvoering stonden ze voor enkele obstakels.

“De combinatie van een open bouwput en een nabijgelegen monumentale beuk vereiste een zorgvuldige aanpak. Om de wortels van de boom te beschermen, werd een Berlinerwand geplaatst en werd beton blind gestort. De watervoerende kleilagen maakten het moeilijk om een volledig waterdichte constructie te garanderen. Dankzij speciale waterdichtingsrubbers en uitgekiende bekistingstechnieken werd dit probleem opgelost. Dankzij prefab technieken en slimme bekistingstechnieken kon het betonwerk efficiënt en met minimale vertraging gerealiseerd worden”, zo vertelt de architect.

Is beton ook een duurzame keuze?

Hoewel beton traditioneel als minder ecologisch wordt beschouwd, speelt het hier juist een cruciale rol in de energie-efficiëntie van de woning. De geothermische warmtepomp verwarmt zowel de woning als het zwembad, wat het energieverbruik drastisch verlaagt. De massieve betonstructuur draagt bij aan een hoge luchtdichtheid, wat warmteverlies minimaliseert. Grote overstekken en strategisch geplaatste ramen beperken de nood aan kunstmatige koeling in de zomer.

Conclusie: een brutalistische blik op moderne woonarchitectuur

Deze woning in Sint-Niklaas bewijst dat beton zowel functioneel als esthetisch een meerwaarde kan zijn in architectuur. Door een slimme combinatie van technieken, materialen en lichtinval is een gebouw ontstaan dat robuust en toch warm aanvoelt.

Foto’s : © Arnaud Tandt